Wydawca treści

Ochrona lasu

Las, jako trwały element biosfery i podstawowy składnik środowiska przyrodniczego oraz jako dobro całego narodu podlega szczególnej ochronie.

Do najpoważniejszych zagrożeń lasów należą anomalie pogodowe (ekstremalne temperatury, huraganowe wiatry, obfite opady, śnieg, szadź, susza), a także obniżenie poziomu wód gruntowych. Wpływa to na obniżenie biologicznej odporności drzewostanów na działanie biotycznych czynników szkodotwórczych. W efekcie w lasach powstają poważne szkody gospodarcze. 
Niewątpliwie najgroźniejsze dla lasów jest cykliczne, masowe występowanie owadów roślinożernych, czyli tzw. gradacji, oraz grzybowych chorób infekcyjnych. Osłabione drzewa atakowane są przez szkodniki, łatwiej ulegają infekcjom grzybom, wirusowym i bakteryjnym. 
Dużym zagrożeniem dla lasów Nadleśnictwa są szkodniki liściożerne drzewostanów iglastych, tj. brudnica mniszka (gradacja 2003 r., 2012 r.), boreczniki (gradacja 2005 r., 2011 r.), barczatka sosnówka (gradacja 2013 r.), poproch cetyniak, strzygonia choinówka (gradacja 2007 r.) oraz osnuja gwiaździsta. Są to tzw. szkodniki pierwotne, żerujące na liściach i igliwiu drzew. Z kolei szkodniki wtórne, do których należą m. in. cetyńce, przypłaszczki, opiętki, żerują pod korą. Każdego roku opracowywana jest prognoza występowania szkodników oraz na bieżąco monitorowany jest stan lasu. Na zagrożonych gradacją powierzchniach leśnicy szubińscy przeprowadzą zabiegi ratownicze z użyciem rozpylanych z  samolotów selektywnie działających preparatów, ograniczających populacje nadmiernie rozmnożonych szkodników. Od 2004 roku przeprowadziliśmy tego typu zwalczanie na powierzchni prawie 15 tys.ha. 
 
 
 Lasy przed nadmierną liczebnością owadów chronione są różnymi metodami, zachowując ich odpowiedni stan sanitarny. Stosuje się tzw. metodę ogniskowo-kompleksową, która obejmuje zespół zabiegów profilaktycznych mających na celu zwiększenie naturalnego oporu środowiska. Ponadto wykorzystuje się tzw. pułapki feromonowe, zawierające substancje wabiące konkretne gatunki pojawiających się masowo owadów. 
Lasy szubińskie trapią także inne problemy. Otóż obserwuje się nasilenie zamierania dębów i jesiona. Przyczyny tego zjawiska nie są do końca znane. Poważne problemy występują na zalesionych gruntach porolnych, gdzie drzewostany padają ofiarą infekcji grzybowych. Duże szkody w lasach powodują zwierzęta łowne, których pogłowie jest zbyt duże. Ochrona lasu przed zwierzyną polega głównie na grodzeniu upraw, ale także mechanicznym i chemicznym zabezpieczaniu młodych drzewek przed zgryzaniem i spałowaniem. 
Poważnym zagrożeniem są pożary lasów. Z reguły są one powodowane podpaleniami lub nieostrożnością człowieka. Liczba pożarów w naszych lasach  na przestrzeni ostatniego 10-lecia kształtuje się na poziomie 20 zdarzeń rocznie. Mimo skutecznego systemu wykrywania pożarów składającego się z sieci 3 dostrzegalni wyposażonych w kamery stale monitorujące drzewostany, bardzo dobrej współpracy ze strażą pożarną, doskonałego systemu łączności, sieci dróg leśnych, zbiorników przeciwpożarowych oraz właściwego sposobu zagospodarowania lasów (pasy przeciwpożarowe wzdłuż dróg i linii kolejowych) pożarów nie udaje się wyeliminować. 
 
Zagrożenia biotyczne
 
Las jako najwyżej zorganizowany ekosystem jest miejscem życia niezliczonej ilości organizmów. Mogą one oddziaływać na drzewostan zarówno w sposób pozytywny jak i negatywny. Negatywne oddziaływanie przejawia się m.in. w powstawaniu uszkodzeń. Spośród czynników biotycznych, które wywierają największy wpływ na zdrowotność drzewostanów wymienić możemy:
         ·        szkodliwe owady, 
         ·        patogeniczne grzyby, 
         ·        zwierzyna łowna, 
         ·        gryzonie. 
 
 
     W Nadleśnictwie Szubin największe zagrożenie powodowane jest przez szkodniki owadzie. Należy tutaj wymienić owady, które wyrządzają szkody o dużym znaczeniu gospodarczym w drzewostanach:
       ·        brudnica mniszka,
       ·        przypłaszczek granatek,
       ·        strzygonia choinówka,
       ·        szczeliniak sosnowiec,
       ·        boreczniki.
   W celu eliminowania lub zmniejszania zagrożenia Nadleśnictwo prowadzi szereg zabiegów profilaktyki dyspozycyjnej - korowanie pniaków, szybki wywóz drewna z lasu, a także zabiegi zwalczające - pułapki feromonowe i klasyczne, wyznaczanie drzew trocinkowych, jak również zwalczanie chemiczne. 
 
   Wśród chorób powodowanych na terenie Nadleśnictwa Szubin przez patogeniczne grzyby wymienić należy: osutkę sosny - głównie wiosenną, hubę korzeni, opieńkową zgniliznę korzeni. Osutka sosny jest szczególnie niebezpieczna w uprawach zakładanych na gruntach porolnych, gdzie wyrządza największe szkody, przejawiające się w zmniejszeniu przyrostu, utracie zdolności asymilacyjnych a nawet zamieraniu sadzonek. Drzewostany rosnące na gruntach porolnych zagrożone są też przez hubę korzeni. Przejawia się to grupowym wypadaniem drzew z drzewostanów, powstawaniem luk i przerzedzeń. Stwarza to poważne trudności przy pielęgnowaniu drzewostanów i ich odnawianiu. Straty w młodnikach i drągowinach powodowane są też przez opieńkową zgniliznę korzeni. Choroby powodowane przez grzyby nie mają jednak na terenie Nadleśnictwa dużego znaczenia gospodarczego.
      
 
Szkody powodowane przez zwierzynę łowną są uciążliwe, gdyż przede wszystkim uszkadzane są cenne gatunki domieszkowe: dąb, buk, modrzew. Powtarzające się coroczne zgryzanie przez zwierzynę może prowadzić do eliminacji tych gatunków ze składu. Zapobiega się temu poprzez grodzenie upraw złożonych z gatunków liściastych, stosowanie repelentów i osłonek z tworzyw sztucznych, palikowanie. 
 
Zagrożenia abiotyczne
 
Następną grupą czynników wpływającą negatywnie na drzewostany są czynniki abiotyczne. Na terenie Nadleśnictwa Szubin wymienić należy:
       ·        silne wiatry,
       ·        deficyt lub nadmiar wody,
       ·        anomalie termiczne- spóźnione lub przedwczesne przymrozki, za wysokie lub za niskie temperatury,
       ·        pożary.
  Skala uszkodzeń powodowanych przez wyżej wymienione czynniki na terenie naszego Nadleśnictwa nie jest na tyle duża, aby można było traktować je jako gospodarczo ważne i zagrażające w sensie ekonomicznym. 
            
 
Spotykane są mimo to lokalne szkody wyrządzane przez czynniki abiotyczne: 
 
·        wiatrołomy i wiatrowały- narażone są na nie drzewa pozostawiane na zrębach jako nasienniki, rosnące na skraju drzewostanu, w przerzedzeniach, oraz przestoje narażone na bezpośrednie negatywne oddziaływanie wiatru,
·        zaburzenia gospodarki wodnej (deficyt lub nadmiar wody)- nasilenie tych zakłóceń zależy od odporności roślin na brak wody lub jej nadmiar. W przypadku braku wody nasila się proces transpiracji roślin, co powoduje przedwczesne opadanie igieł z młodych drzew iglastych, a w przypadku drzew liściastych do więdnięcia ich części. Następstwa związane z nadmiarem wody wiążą się z powodziami i okresowymi zalewami rzecznymi. Szczególnie ma to miejsce w dolinie Noteci.
·        anomalie termiczne- zbyt niskie temperatury powodują pękanie pni drzew i powstawanie pęknięć mrozowych. Uciążliwym zjawiskiem są także zbyt wczesne lub zbyt późne przymrozki w sezonie wegetacyjnym, które powodują więdnięcie, zamieranie i przebarwienie młodych pędów charakteryzujących się silnie nawodnionymi tkankami. Wysokie temperatury mogą powodować nadmierne nagrzanie powierzchni pni drzew liściastych, co doprowadza do powstania rys słonecznych. Nagrzanie gleby powyżej 540C powoduje ginięcie siewek drzew leśnych w szkółkach.
 
 Zagrożenia antropogeniczne
 
Zanieczyszczenie powietrza i wód.
            Nadleśnictwo Szubin znajduje się poza strefami oddziaływań przemysłu, dlatego nie stwierdza się bezpośrednich symptomów zanieczyszczeń. Istnieją jednak lokalne zakłady przemysłowe (np. zakłady przemysłu maszynowego, metalowego, drzewnego, materiałów budowlanych w Nakle, Szubinie, Kcyni) i kotłownie, powodujące zanieczyszczenie powietrza pyłami, tlenkami azotu, siarki. Natomiast ze szlakami komunikacyjnymi; drogowymi i kolejowymi związane jest liniowe występowanie zanieczyszczeń.
  Przez teren Nadleśnictwa przebiegają szlaki komunikacyjne, drogowe i kolejowe:
      -       droga krajowa nr 10z Bydgoszczy do Piły,
      -       droga krajowa nr 5 z Gniezna do Bydgoszczy,
      -       linie kolejowe Nakło – Bydgoszcz, Nakło - Piła, oraz linie lokalne.
Stan czystości wód powierzchniowych w województwie kujawsko-pomorskim oceniany jest corocznie w oparciu o pomiary kontrolne. Badania te prowadzi Laboratorium Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska na punktach pomiarowo–kontrolnych. Wody rzeki Gąsawki sklasyfikowane zostały przez Inspekcje Ochrony Środowiska jako ponad normatywne (n.o.n.). Wody rzeki Noteci na odcinku od Jeziora Wolickiego do Janowa są wodami III klasy czystości, na pozostałym odcinku są to wody poza klasowe. Wody jezior: Dobrylewskiego, Sobiejuskiego, Żnińskiego Dużego, zostały skontrolowane przez Inspekcję Ochrony Środowiska, która zaklasyfikowała je do wód ponad normatywnych (n.o.n.). 
  
 
Pożary
 
Głównym i najniebezpieczniejszym zagrożeniem dla naszych lasów są pożary. Każdej wiosny, jak również w czasie długotrwałych susz panujących w okresie lata i jesieni, gwałtownie wzrasta zagrożenie pożarowe obszarów leśnych.  Ogień szybko trawi połacie drzewostanów niszcząc szybko wielopokoleniową pracę leśników i natury. Las po pożarze odradza się przez dziesiątki lat.
 
          
 
Nadleśnictwo Szubin zaliczone zostało do I, czyli najwyższej kategorii zagrożenia pożarowego. Zdecydowało o tym wiele czynników. Jednym z nich jest przewaga „boru mieszanego świeżego" zaliczanego do grupy siedlisk najbardziej narażonych na pożary.
Najczęściej spotykaną przyczyną pożarów jest podpalenie celowe, oraz nieostrożność i brak wyobraźni ludzi podczas wiosennego wypalania traw.
 
 
    W celu ochrony kompleksów leśnych przed pożarami Nadleśnictwo posiada nowoczesny system ochrony przeciwpożarowej na który składają się:
   • system monitoringu leśnego obejmujący trzy wieże obserwacyjne wyposażone w kamery jakości HD, które przekazują obraz bezprzewodowo do punktu alarmowo – dyspozycyjnego,
   • wyposażonego w trzy monitory Full HD oraz pulpit umożliwiający swobodne operowanie kamerami w trybie manualnym;
   • punkty czerpania wody i dojazdy pożarowe; 
   • stała, sprawna łączności telefoniczna i radiowa;
   • prawidłowo zakładane i utrzymywane pasy przeciwpożarowe.
 
            
Teren Nadleśnictwa objęty jest patrolowaniem, a w przypadku pożarów ratownictwem agrolotniczym. Powyżej przedstawiona organizacja ochrony przeciwpożarowej oraz doświadczenie i zaangażowanie pracowników nadleśnictwa przyczynia się do szybkiej lokalizacji pożaru oraz prowadzenia skutecznej akcji gaszenia. Dzięki temu zdecydowana większość pożarów zostaje ugaszona w zarodku. 
 
Pamiętajmy:
Las jest otwarty dla wszystkich, ale żeby nasz pobyt w lesie nie naruszył jego harmonii w przyrodzie  musimy przestrzegać kilku podstawowych zasad. Przede wszystkim przestrzegajmy zakazu posługiwania się otwartym ogniem na terenach leśnych i w jego sąsiedztwie. Pamiętajmy że lesie i w odległości co najmniej 100 m od niego zabronione jest używanie otwartego ognia (poza miejscami do tego wyznaczonymi). Zabronione jest także palenie tytoniu, wypalanie wierzchniej warstwy gleby i pozostałości roślinnych na łąkach, ścierniskach i skarpach. Przejazd przez las samochodami i motocyklami dozwolony jest tylko po drogach publicznych. My leśnicy liczymy na współpracę ze społeczeństwem, zwłaszcza w wykrywaniu źródeł ognia, a w przypadku zauważenia pożaru w powiadamianiu straży pożarnej, nadleśnictwa lub właściciela lasu.